RoślinyZielone warzywa - źródło witamin

(Juniperus communis) Owoce jałowca zwane są szyszkojagodami. Mają kulisty kształt i ciemnogranatowy kolor. Są bo­gatym źródłem związków żywi­cowych, cukrów (glukozy i fruk­tozy), garbników, soli mineral­nych, a także witaminy C. Jałowiec stosowany jest do pro­dukcji ginu, likierów, wódek, szwedzkiego piwa i wina. Jego jagody o przyjemnym żywicz­nym i balsamicznym zapachu oraz pikantnym smaku są ulu­bioną przyprawą myśliwych. Przyprawia się nim dziczyznę, kaczki, bażanty, królika, wieprzo­winę i jagnięcinę. Jałowiec jest też cenionym dodatkiem do pasztetów i marynat. Doskonale pasuje również do jabłek, np. szarlotki lub tarty z jabłkami. Zawarte w owocach jałowca sub­stancje aktywne wykazują działa­nie pobudzające na przewód po­karmowy - aktywują funkcje wydzielnicze żołądka i wątroby. Do­wiedziono, że szyszkojagody za­pobiegają nadmiernej i burzliwej fermentacji jelitowej.

W niektórych rejonach Polski bywa nazywane korzennikiem lekarskim lub pieprzem ja­majskim. Cenione jest szcze­gólnie w kuchni angielskiej, gdzie określa się je słowami „all spice”, czyli „wszystkie przyprawy”. Ziele angielskie charakteryzuje się przyjem­nym, korzennym zapachem. Wyczuć w tej woni można nutę goździków, cynamonu, gałki muszkatołowej, kardamonu, gorczycy i pieprzu. Ziarno posiada olejek lotny a także metyloeugenenol, euge­nol, linalol, eukaliptol, kariofylen, chawikol. Zawarte są w nim także garbniki, cukry i żywice. Świetnie nadaje się do przyprawiania potraw z dziczyzny i dań z mięsa wieprzowego. Dodaje się je do kiełbas, pasztetów, nadzień, ryb i potraw jarzynowych (ogórków kwaszonych, szpinaku, galantyn). Wchodzi w skład mieszanek przyprawowych, m.in.curry. Owocki korzennika wykorzystuje się w przemyśle cukierniczym - sproszkowane dodaje się do słodkich wypieków, ciast, deserów, budyniów i likierów. Herbatka z dodatkiem pieprzu jamajskiego łagodzi skutki zaburzeń żołądkowych.

Przyprawę stanowią suszone listki rośliny bogate w olejek eteryczny (karwakrol), garbni­ki i goryczki. Majeranek to klasyczna przyprawa stosowa­na do potraw tłustych, m.in. farszów do kiełbas, dań mię­snych z baraniny, wieprzowiny i tłustego drobiu oraz paszte­tów. Majerankiem doprawia się także potrawy z grochu, fasoli i ziemniaków. Duże ilości majeranku dodaje się w mieszankach z solą i pieprzem. Użyty oszczędniej harmonizuje z tymiankiem, szałwią i rozmarynem. Nie na­leży majeranku łączyć z pokrewnym oregano. Maje­ranek wspomaga procesy tra­wienne, dlatego z powodze­niem stosuje się go do potraw z dużą zawartością tłuszczu, dań ciężkostrawnych z roślin strączkowych. Zwiększa wy­dzielanie soków żołądkowych, przynosi ulgę przy niestrawnościach. Napar z majeranku zaleca się w dolegliwościach żołądka i woreczka żółciowe­go, rozdrażnieniu, wyczerpa­niu i bólach menstruacyjnych. Pomaga też na kaszel i leczy dolegliwości woreczka żółcio­wego. Karwakrol wykorzysty­wany jest w leczeniu nerwo­bólów i dolegliwości reuma­tycznych.

Listki laurowe inaczej określa się wawrzynem lub listkami bobkowymi. Małe, wysuszone i niepozorne listki to skarbni­ca działających bakteriobójczo fitoncydów, olejków ete­rycznych, związków goryczkowych, garbników i mikro­elementów. Warto dodawać je zawsze na początku gotowa­nia, ponieważ aktywne substancje mogą zostać uwolnio­ne do wywaru dopiero po od­powiednim uwodnieniu. Bez listka laurowego nie uda się żaden rosół. To także dosko­nały dodatek do aromatycz­nych wywarów na zupy, bu­lionów, potrawek, sosów. List­ki laurowe podnoszą walory smakowe potraw mięsnych i rybnych, sosów, gulaszy. Są niezastąpioną przyprawą do farszów mięsnych na pasztety, pierogi, a także marynat wa­rzywnych (ogórków kwaszo­nych, konserwowych, papryki marynowanej, sałatek wielo-warzywnych) i grzybowych (grzybków marynowanych w occie). Zawarte w listkach związki pomagają w oczyszczaniu organizmu i usuwaniu toksyn. Także wzmacniają odporność. Eteryczne olejki lotne pozyskiwane z listków stanowią składnik maści sto­sowanych przy dolegliwo­ściach reumatycznych.

Rozmaryn występuje przede wszystkim na obszarach basenu Morza Śródziemnego i Morza Czarnego. Jest bardzo wrażliwy na zimno, dlatego w Polsce rośnie tylko w doniczkach. Grecy i Rzymianie wierzyli, że to ziele miłości. W średniowieczu przypisywano mu magiczną moc, miał przynosić szczęście i pomagać w zachowaniu wiecznej młodości. Jeszcze dziś ozdabia się nim, podobnie jak mirtem, ślubny wianek panny młodej i bukiecik w butoniercie pana młodego. Cenną przyprawę stanowią świeże lub suszone liście rozmarynu o słodkawym zapachu i lekko gorzkawym smaku. Dodaje się ją do zup, sałatek, warzyw, dań mięsnych i rybnych, a także niektórych wędlin. Stanowi ważny element przepisów kuchni bałkańskiej, włoskiej, francuskiej, hiszpańskiej. Rozmaryn jest również składnikiem mieszanek leczniczych. Zawiera olejki lotne, garbniki, gorczyce i żywice. W małych dawkach pobudza apetyt, wzmacnia układ nerwowy, działa żółciopędnie, bakteriobójczo i rozkurczowo.