RoślinyZielone warzywa - źródło witamin

(Origanum vulgare) Jako przyprawa służą ciemno­zielone pachnące pieprzem listki. Oregano nadaje się do przypra­wiania kiełbas, pieczeni, można go również stosować do pomi­dorów, sera, zup, potraw z ryb i jaj. Oczywiście, wszystkim ko­jarzy się oregano z pizzą, gdyż prawdziwa pizza jest wręcz nie do przyjęcia bez posmaku oregano. Idealnie komponuje się z czosnkiem i chilli. Można je suszyć, mrozić, a także macerować w oleju lub occie. Jednakże jako przyprawy do potraw uży­wa się zazwyczaj suszonego ziela.

(Juniperus communis) Owoce jałowca zwane są szyszkojagodami. Mają kulisty kształt i ciemnogranatowy kolor. Są bo­gatym źródłem związków żywi­cowych, cukrów (glukozy i fruk­tozy), garbników, soli mineral­nych, a także witaminy C. Jałowiec stosowany jest do pro­dukcji ginu, likierów, wódek, szwedzkiego piwa i wina. Jego jagody o przyjemnym żywicz­nym i balsamicznym zapachu oraz pikantnym smaku są ulu­bioną przyprawą myśliwych. Przyprawia się nim dziczyznę, kaczki, bażanty, królika, wieprzo­winę i jagnięcinę. Jałowiec jest też cenionym dodatkiem do pasztetów i marynat. Doskonale pasuje również do jabłek, np. szarlotki lub tarty z jabłkami. Zawarte w owocach jałowca sub­stancje aktywne wykazują działa­nie pobudzające na przewód po­karmowy - aktywują funkcje wydzielnicze żołądka i wątroby. Do­wiedziono, że szyszkojagody za­pobiegają nadmiernej i burzliwej fermentacji jelitowej.

(Sinapsis alba) Nazwa gorczyca po­chodzi od jej cha­rakterystycznego gorzkiego smaku, który jest spowodowany obecnością w przyprawie ak­tywnego związku - synapiny. Niewątpliwie najbardziej zna­nym zastosowaniem gorczycy jest jej użycie do produkcji musztard. Przyprawę w postaci ziaren białych i czarnych wykorzystuje się do sporządza­nia marynat, zalew do kwaszo­nych i konserwowanych ogór­ków oraz innych warzyw z octem. Ziarno gorczycowe dodaje się także do kiełbas i wę­dlin. Olejek gorczyczny wykazu­je działanie lecznicze: pobudza wydzielanie soku trzustkowego i żołądkowego, ułatwia trawienie pokarmów. Działa antybakteryjnie - wykorzystuje się go do produkcji wyciągów oraz maści.

(Artemisia dracunculus) Przyprawę stanowią wyłącznie liście tego ziela, świeże lub suszo­ne. Znane są dwie odmiany estragonu: niemiecka o inten­sywnym zapachu oraz rosyjska, znacznie mniej aromatyczna. Estragon zajmuje szczególne miejsce w kuchni francuskiej. Świeżymi lub suszonymi liśćmi estragonu przyprawia się wy­kwintne sosy śmietanowe do białego mięsa, ocet winny, zale­wy do marynowania mięsa na pieczeń, zupy, duszone mięso wołowe i cielęce, drób, farsz, go­towane ryby. Stosuje się go także przy kwaszeniu ogórków (dzięki tej przyprawie dłużej zachowują jędrność), dodaje do masła zio­łowego, omletów, szparagów, krabów, twarożku i pierogów. Estragon pobudza apetyt i przy­spiesza trawienie. Ma także lekkie działanie moczopędne i przeciwmiażdżycowe. W dietach stoso­wanych przy niestrawności można nim zastąpić pieprz i ocet. Zaś w przypadku diet niskosodowych estragon świetnie sprawdza się jako namiastka soli. Zalecany jest przy nieżytach jelit oraz nerwicy przewodu pokarmowego.

(Pimpinella anisum) Anyż bywa nazywa­ny też biedrzeńcem. W polskiej kuchni anyż stosowany jest jako dodatek poprawiający smak gotowanych jarzyn, m.in.: mar­chwi, czerwonej kapusty, bura­ków, szpinaku. Bardzo male ilości anyżu dodaje się w celu urozmaicenia smaku potraw z dziczyzny i sosów mięsnych. Najczęściej anyż stosuje się do dań na słodko: ciast, pierników, bulek, cukierków, budyniów, dań z ryżem. Doskonale aromatyzuje się nim napoje: kompoty, poncze, syropy, likiery i wódki. Anyż to nieodłączna przyprawa w kuchni indyjskiej, gdzie dodaje się go do potraw z ryb i sosów do owoców morza. Anyż posiada także działanie lecznicze. Jego owoce działają wiatropędnie, rozkurczowo, pobudzają apetyt i regulują trawienie. Stosowanie anyżu poleca się przy zaparciach, bólach brzucha, wzdęciach u nie­mowląt oraz małych dzieci. Anyż łagodzi nieżyty dróg oddecho­wych, pobudza czynność wydzielniczą błon śluzowych gór­nych dróg oddechowych i działa wykrztuśnie.

Przyprawę stanowią suszone listki rośliny bogate w olejek eteryczny (karwakrol), garbni­ki i goryczki. Majeranek to klasyczna przyprawa stosowa­na do potraw tłustych, m.in. farszów do kiełbas, dań mię­snych z baraniny, wieprzowiny i tłustego drobiu oraz paszte­tów. Majerankiem doprawia się także potrawy z grochu, fasoli i ziemniaków. Duże ilości majeranku dodaje się w mieszankach z solą i pieprzem. Użyty oszczędniej harmonizuje z tymiankiem, szałwią i rozmarynem. Nie na­leży majeranku łączyć z pokrewnym oregano. Maje­ranek wspomaga procesy tra­wienne, dlatego z powodze­niem stosuje się go do potraw z dużą zawartością tłuszczu, dań ciężkostrawnych z roślin strączkowych. Zwiększa wy­dzielanie soków żołądkowych, przynosi ulgę przy niestrawnościach. Napar z majeranku zaleca się w dolegliwościach żołądka i woreczka żółciowe­go, rozdrażnieniu, wyczerpa­niu i bólach menstruacyjnych. Pomaga też na kaszel i leczy dolegliwości woreczka żółcio­wego. Karwakrol wykorzysty­wany jest w leczeniu nerwo­bólów i dolegliwości reuma­tycznych.

Imbir to roślina tropikalna o bardzo charakterystycznym wyglądzie przypominającym dłoń olbrzyma. Przyprawą stosowaną w kuchni są wysu­szone płatki kwiatowe lub zmielone kłącze tej rośliny. Imbir mielony świetnie pasu­je jako dodatek do deserów, galaretek, puddingów, cia­stek, bitej śmietany i lodów. Jest nieodłączną przyprawą do ciast z owocami, także pierników i grzanego piwa. Doskonale komponuje się z daniami z ryżem, mięsem na słodko, pasztetami, flaka­mi, sosami oraz azjatyckimi daniami z warzywami. Kawa­łek kłącza imbiru umieszcza się w słoiku z marynatą z dyni i ogórków. Niekiedy szczyptę imbiru stosuje się do alkoholi, likierów oraz marynat do mięsa. Mielony imbir to składnik przyprawy curry, którą z upodobaniem stosują kucharze indyjscy. Imbir działa silnie przeciwbakteryjnie i przeciwgrzybiczo. Zapobiega wirusom i za­paleniom. Działa ujędrniająco na skórę i błony śluzowe. Pobudza wydzielanie soków trawiennych i zapobiega za­stojom żółci. Poprawia krą­żenie mózgowe, wieńcowe, skórne oraz oczyszcza wątro­bę z toksyn. Imbir zapobiega też wypadaniu włosów, zwal­cza łupież i łuszczycę. Ponad­to zapobiega i łagodzi skutki choroby lokomocyjnej.

Pospolity cynamon mielony to nic innego, jak odpowied­nio przygotowana kora cyna­monowca cejlońskiego. Z drzewa ścina się rózgi dłu­gości laski, zdejmuje z nich korę i suszy. W korze cyna­monowca obecny jest olejek, który nadaje przyprawie za­pach. W procesie destylacji z kwiatów, liści i gałęzi otrzymuje się płynny, intensywnie pachnący olejek cynamono­wy. Wykorzystuje się go w przemyśle spożywczym, perfumeryjnym, kosmetycz­nym i farmaceutycznym. Cy­namon przyprawowy wystę­puje w dwóch postaciach : mielonej oraz jako suszona kora. Cynamon mielony sto­suje się głównie do dań i napojów na słodko : ryżu z jabł­kami, makaronów, deserów, ciast, wywarów owocowych, kompotów, ponczów a także kaw i herbat. Świetnie spraw­dza się jako dodatek do po­traw z białego mięsa : drobiu, indyka, ryb, a także owoców morza. W medycynie ludowej cynamon jest znany jako panaceum na przeziębienia. Rozgrzewa i działa napotnie, dzięki czemu pomaga w wal­ce z podwyższoną temperatu­rą. Przypisuje mu się także moce afrodyzjakalne.

Rozmaryn występuje przede wszystkim na obszarach basenu Morza Śródziemnego i Morza Czarnego. Jest bardzo wrażliwy na zimno, dlatego w Polsce rośnie tylko w doniczkach. Grecy i Rzymianie wierzyli, że to ziele miłości. W średniowieczu przypisywano mu magiczną moc, miał przynosić szczęście i pomagać w zachowaniu wiecznej młodości. Jeszcze dziś ozdabia się nim, podobnie jak mirtem, ślubny wianek panny młodej i bukiecik w butoniercie pana młodego. Cenną przyprawę stanowią świeże lub suszone liście rozmarynu o słodkawym zapachu i lekko gorzkawym smaku. Dodaje się ją do zup, sałatek, warzyw, dań mięsnych i rybnych, a także niektórych wędlin. Stanowi ważny element przepisów kuchni bałkańskiej, włoskiej, francuskiej, hiszpańskiej. Rozmaryn jest również składnikiem mieszanek leczniczych. Zawiera olejki lotne, garbniki, gorczyce i żywice. W małych dawkach pobudza apetyt, wzmacnia układ nerwowy, działa żółciopędnie, bakteriobójczo i rozkurczowo.