RoślinyZielone warzywa - źródło witamin

(Carum carvi) Kminek inaczej nazywany bywa karolkiem pospoli­tym. Do celów kulinarnych używane są dojrzałe owoce kminku (nasiona). Obec­nie stanowi jedną z najpopular­niejszych przypraw kuchennych. Kminek jest doskonałym dodat­kiem do potraw tłustych i ciężkostrawnych. Całe ziarna dodaje się do wypieków: pieczywa, pa­luszków, ciast, pasztetów, suró­wek i sałatek, natomiast mielony kminek stosuje się do sałatek, past, serów twarogowych, serów podpuszczkowych, warzyw (marchwi, kwaszonej kapusty), ziemniaków. Dodatek kminku dobrze komponuje się w kiełba­sach, tłustych mięsach, rybach oraz potrawach z raków. Przy­prawa ta dodawana bywa także do zup, np. grzybowej, ziemnia­czanej, kapuśniaku. Olejek uzyskiwany z ziaren wchodzi w skład wielu wódek (kminkówka) i likierów (alasz). Związki aktywne obecne w owocach kminku poprawiają trawienie i przyswajanie pokar­mów. Zioło znosi stany skurczo­we mięśniówki jelit, wzdęcia brzucha, kolki, działa wiatropędnie i bakteriobójczo. Sku­tecznie zapobiega nadmiernej fermentacji jelitowej.

(Pimpinella anisum) Anyż bywa nazywa­ny też biedrzeńcem. W polskiej kuchni anyż stosowany jest jako dodatek poprawiający smak gotowanych jarzyn, m.in.: mar­chwi, czerwonej kapusty, bura­ków, szpinaku. Bardzo male ilości anyżu dodaje się w celu urozmaicenia smaku potraw z dziczyzny i sosów mięsnych. Najczęściej anyż stosuje się do dań na słodko: ciast, pierników, bulek, cukierków, budyniów, dań z ryżem. Doskonale aromatyzuje się nim napoje: kompoty, poncze, syropy, likiery i wódki. Anyż to nieodłączna przyprawa w kuchni indyjskiej, gdzie dodaje się go do potraw z ryb i sosów do owoców morza. Anyż posiada także działanie lecznicze. Jego owoce działają wiatropędnie, rozkurczowo, pobudzają apetyt i regulują trawienie. Stosowanie anyżu poleca się przy zaparciach, bólach brzucha, wzdęciach u nie­mowląt oraz małych dzieci. Anyż łagodzi nieżyty dróg oddecho­wych, pobudza czynność wydzielniczą błon śluzowych gór­nych dróg oddechowych i działa wykrztuśnie.

W niektórych rejonach Polski bywa nazywane korzennikiem lekarskim lub pieprzem ja­majskim. Cenione jest szcze­gólnie w kuchni angielskiej, gdzie określa się je słowami „all spice”, czyli „wszystkie przyprawy”. Ziele angielskie charakteryzuje się przyjem­nym, korzennym zapachem. Wyczuć w tej woni można nutę goździków, cynamonu, gałki muszkatołowej, kardamonu, gorczycy i pieprzu. Ziarno posiada olejek lotny a także metyloeugenenol, euge­nol, linalol, eukaliptol, kariofylen, chawikol. Zawarte są w nim także garbniki, cukry i żywice. Świetnie nadaje się do przyprawiania potraw z dziczyzny i dań z mięsa wieprzowego. Dodaje się je do kiełbas, pasztetów, nadzień, ryb i potraw jarzynowych (ogórków kwaszonych, szpinaku, galantyn). Wchodzi w skład mieszanek przyprawowych, m.in.curry. Owocki korzennika wykorzystuje się w przemyśle cukierniczym - sproszkowane dodaje się do słodkich wypieków, ciast, deserów, budyniów i likierów. Herbatka z dodatkiem pieprzu jamajskiego łagodzi skutki zaburzeń żołądkowych.

Pospolity cynamon mielony to nic innego, jak odpowied­nio przygotowana kora cyna­monowca cejlońskiego. Z drzewa ścina się rózgi dłu­gości laski, zdejmuje z nich korę i suszy. W korze cyna­monowca obecny jest olejek, który nadaje przyprawie za­pach. W procesie destylacji z kwiatów, liści i gałęzi otrzymuje się płynny, intensywnie pachnący olejek cynamono­wy. Wykorzystuje się go w przemyśle spożywczym, perfumeryjnym, kosmetycz­nym i farmaceutycznym. Cy­namon przyprawowy wystę­puje w dwóch postaciach : mielonej oraz jako suszona kora. Cynamon mielony sto­suje się głównie do dań i napojów na słodko : ryżu z jabł­kami, makaronów, deserów, ciast, wywarów owocowych, kompotów, ponczów a także kaw i herbat. Świetnie spraw­dza się jako dodatek do po­traw z białego mięsa : drobiu, indyka, ryb, a także owoców morza. W medycynie ludowej cynamon jest znany jako panaceum na przeziębienia. Rozgrzewa i działa napotnie, dzięki czemu pomaga w wal­ce z podwyższoną temperatu­rą. Przypisuje mu się także moce afrodyzjakalne.

Koperek był ważnym ziołem leczniczym na Bliskim Wschodzie już w czasach biblijnych. W Talmudzie jest wzmianka o pobieraniu od niego dziesięciny. Należy do najcenniejszych roślin leczniczych w medycynie hinduskiej. Nasiona i liście używane są powszechnie do przygotowywania potraw z ziemniaków, jajek, ryb i owoców morza (zwłaszcza w kuchni skandynawskiej). Łodygi kopru dodaje się do ogórków konserwowych i innych marynat octowych. Siekany koper to główny składnik „gravadlax”, czyli specjalnie macerowanego łososia. Nasiona kopru dodawane są do curry. Koper zawiera spore ilości potasu, wapnia, fosforu i witaminy C. Stosuje się go w zaburzeniach trawienia, stanowi główny składnik herbatek, podawanych niemowlętom cierpiącym na przewlekłe kolki. Olejek koprowy wykorzystuje się w przemyśle farmaceutycznym, a także kosmetycznym jako składnik mydeł i detergentów.

Bazylia pochodzi z południowej Azji. Jej nazwa, wywodząca się z greki, basilikos, czyli królewski, na pewno świadczy o renomie, jaką to zioło cieszyło się już w czasach starożytnych. Powszechnie uprawia się je na południu Europy. Ponieważ uprawia się ją łatwo, bywa wysiewana w doniczkach na oknie lub rabatkach w ogródku. Jest to roślina jednoroczna, wydziela bardzo silny korzenny zapach. Istnieje wiele odmian bazylii, różniących się kolorem liści (od ciemnozielonych do ciemnowiśniowych i fioletowych), kształtem i smakiem. Naj­częstsze jej gatunki to : cynamonowa, cytrynowa, ciemny opal i tajlandzka purpura. Działa rozkurczowo, antybakteryjnie, obniża gorączkę, poprawia trawienie, leczy bezsenność i migreny. Stosowana zewnętrznie likwiduje trądzik, łagodzi ukłucia i ukąszenia owadów. Jako przyprawy używa się świeżych lub suszonych liści, które stanowią bardzo smaczny dodatek do zup, jaj, zielonych sosów, spa­ghetti i pizzy. Bazylią przyprawia się sałaty, pomidory, ogórki, majonez, grzyby, mięsa i ryby. Przyrządza się z niej słynne włoskie pesto, czyli aromatyczną pastę ziołową. W okresie kwitnienia można zbierać i suszyć także kwiaty. W malutkich listkach bazylii zawarty jest charakterystycz­ny olejek (bazylikowy) o bal­samicznym zapachu i gorz­kim smaku. Powszechnie używa się go także w przemy­śle perfumeryjnym.

Tymianek to roślina, która pochodzi z zachodnich obszarów basenu Morza Śródziemnego. Jest rośliną wieloletnią. Najsmaczniejszą częścią tymianku są liście i kwiaty, odcięte od łodygi na wysokości 6-8 cm nad ziemią. W kuchni wykorzystuje się świeży i suszony tymianek. Dodaje się go do wywarów mięsnych, ostrych sosów, ciężkich zup (grochowa, fasolowa), pieczonego drobiu, dziczyzny, królika, cielęciny, wołowiny oraz ryb. Gałązką tymianku, umoczoną w oleju, smaruje się mięso przeznaczone do pieczenia. Roślina ta jest doskonałym dodatkiem octów ziołowych i wszelkich mieszanek przyprawowych. Pobudza apetyt, łagodzi zaburzenia żołądkowe i objawy przeziębienia (najlepsza jest wtedy herbata z miodem i odrobiną tymianku).