RoślinyZielone warzywa - źródło witamin

(Origanum vulgare) Jako przyprawa służą ciemno­zielone pachnące pieprzem listki. Oregano nadaje się do przypra­wiania kiełbas, pieczeni, można go również stosować do pomi­dorów, sera, zup, potraw z ryb i jaj. Oczywiście, wszystkim ko­jarzy się oregano z pizzą, gdyż prawdziwa pizza jest wręcz nie do przyjęcia bez posmaku oregano. Idealnie komponuje się z czosnkiem i chilli. Można je suszyć, mrozić, a także macerować w oleju lub occie. Jednakże jako przyprawy do potraw uży­wa się zazwyczaj suszonego ziela.

(Carum carvi) Kminek inaczej nazywany bywa karolkiem pospoli­tym. Do celów kulinarnych używane są dojrzałe owoce kminku (nasiona). Obec­nie stanowi jedną z najpopular­niejszych przypraw kuchennych. Kminek jest doskonałym dodat­kiem do potraw tłustych i ciężkostrawnych. Całe ziarna dodaje się do wypieków: pieczywa, pa­luszków, ciast, pasztetów, suró­wek i sałatek, natomiast mielony kminek stosuje się do sałatek, past, serów twarogowych, serów podpuszczkowych, warzyw (marchwi, kwaszonej kapusty), ziemniaków. Dodatek kminku dobrze komponuje się w kiełba­sach, tłustych mięsach, rybach oraz potrawach z raków. Przy­prawa ta dodawana bywa także do zup, np. grzybowej, ziemnia­czanej, kapuśniaku. Olejek uzyskiwany z ziaren wchodzi w skład wielu wódek (kminkówka) i likierów (alasz). Związki aktywne obecne w owocach kminku poprawiają trawienie i przyswajanie pokar­mów. Zioło znosi stany skurczo­we mięśniówki jelit, wzdęcia brzucha, kolki, działa wiatropędnie i bakteriobójczo. Sku­tecznie zapobiega nadmiernej fermentacji jelitowej.

(Artemisia dracunculus) Przyprawę stanowią wyłącznie liście tego ziela, świeże lub suszo­ne. Znane są dwie odmiany estragonu: niemiecka o inten­sywnym zapachu oraz rosyjska, znacznie mniej aromatyczna. Estragon zajmuje szczególne miejsce w kuchni francuskiej. Świeżymi lub suszonymi liśćmi estragonu przyprawia się wy­kwintne sosy śmietanowe do białego mięsa, ocet winny, zale­wy do marynowania mięsa na pieczeń, zupy, duszone mięso wołowe i cielęce, drób, farsz, go­towane ryby. Stosuje się go także przy kwaszeniu ogórków (dzięki tej przyprawie dłużej zachowują jędrność), dodaje do masła zio­łowego, omletów, szparagów, krabów, twarożku i pierogów. Estragon pobudza apetyt i przy­spiesza trawienie. Ma także lekkie działanie moczopędne i przeciwmiażdżycowe. W dietach stoso­wanych przy niestrawności można nim zastąpić pieprz i ocet. Zaś w przypadku diet niskosodowych estragon świetnie sprawdza się jako namiastka soli. Zalecany jest przy nieżytach jelit oraz nerwicy przewodu pokarmowego.

Melisa pochodzi ze wschodnich obszarów basenu Morza Śródziemnego. To roślina wieloletnia o ozdobnych liściach, pachnących cytryną. Do jedzenia nadaje się cała naziemna część rośliny, suszy się jednak tylko liście. Suszoną melisę należy przechowywać w szczelnie zamkniętym nieprzezroczystym naczyniu. Dodaje się ją do sałat, zup, omletów, dziczyzny, ryb, grzybów, potraw mlecznych i deserów. Aromatyzuje się nią octy, wina, likiery, kruszony, lemoniady. Pobudza apetyt, leczy niestrawność, zalecana jest w stanach napięcia nerwowego, nadpobudliwości, nadczynności tarczycy, palpitacjach i ciśnieniowych bólach głowy. Zewnętrznie stosuje się ją w wypadku ukąszeń przez owady, nadaje się też do ich odstraszania.

Rozmaryn występuje przede wszystkim na obszarach basenu Morza Śródziemnego i Morza Czarnego. Jest bardzo wrażliwy na zimno, dlatego w Polsce rośnie tylko w doniczkach. Grecy i Rzymianie wierzyli, że to ziele miłości. W średniowieczu przypisywano mu magiczną moc, miał przynosić szczęście i pomagać w zachowaniu wiecznej młodości. Jeszcze dziś ozdabia się nim, podobnie jak mirtem, ślubny wianek panny młodej i bukiecik w butoniercie pana młodego. Cenną przyprawę stanowią świeże lub suszone liście rozmarynu o słodkawym zapachu i lekko gorzkawym smaku. Dodaje się ją do zup, sałatek, warzyw, dań mięsnych i rybnych, a także niektórych wędlin. Stanowi ważny element przepisów kuchni bałkańskiej, włoskiej, francuskiej, hiszpańskiej. Rozmaryn jest również składnikiem mieszanek leczniczych. Zawiera olejki lotne, garbniki, gorczyce i żywice. W małych dawkach pobudza apetyt, wzmacnia układ nerwowy, działa żółciopędnie, bakteriobójczo i rozkurczowo.

Szczypiorek pochodzi z Chin, należy do rodziny cebulowatych. Stanowi cenne źródło magnezu, potasu, żelaza, witamin B1, B2, A i C. Zawarte w szczypiorku olejki eteryczne pobudzają apetyt, ułatwiają procesy trawienne i działają bakteriobójczo. Jego składniki przyspieszają produkcję czerwonych krwinek i wydalanie płynów z organizmu. Po pokrojeniu szczypiorek powinno się natychmiast dodać do potrawy, gdyż cenne olejki eteryczne szybko się ulatniają. Nie wolno go gotować, traci bowiem aromat. Wspaniale komponuje się z ziemniakami i jajkami. Jest wyśmienitym dodatkiem smakowym do zup, sałatek, jak również omletów, serów, past.

Tymianek to roślina, która pochodzi z zachodnich obszarów basenu Morza Śródziemnego. Jest rośliną wieloletnią. Najsmaczniejszą częścią tymianku są liście i kwiaty, odcięte od łodygi na wysokości 6-8 cm nad ziemią. W kuchni wykorzystuje się świeży i suszony tymianek. Dodaje się go do wywarów mięsnych, ostrych sosów, ciężkich zup (grochowa, fasolowa), pieczonego drobiu, dziczyzny, królika, cielęciny, wołowiny oraz ryb. Gałązką tymianku, umoczoną w oleju, smaruje się mięso przeznaczone do pieczenia. Roślina ta jest doskonałym dodatkiem octów ziołowych i wszelkich mieszanek przyprawowych. Pobudza apetyt, łagodzi zaburzenia żołądkowe i objawy przeziębienia (najlepsza jest wtedy herbata z miodem i odrobiną tymianku).

Tym, którzy chcą mieć zielone witaminy zawsze pod ręką, proponujemy ogródek parapetowy. W niewielkich doniczkach lub skrzynkach świetnie udaje się uprawa m.in. bazylii, tymianku, rozmarynu, szczypiorku i pietruszki. Pochodzi z obszaru śródziemnomorskiego, uprawiana jest na całym świecie w wielu odmianach. Jej właściwości lecznicze znano już w starożytnej Grecji i Rzymie. W średniowieczu uprawiano pietruszkę jako warzywo. To roślina dwuletnia. Hoduje się dwa podstawowe gatunki: pietruszkę korzeniową i pietruszkę naciową. Pietruszka naciowa ma cienki korzeń i mocno ulistnioną część nadziemną. Do najpopularniejszych jej odmian zalicza się pietruszkę cukrową półdługą i pietruszkę zwykłą fryzowaną. Świeże liście tej rośliny bogate są w witaminę C, PP, w witaminy z grupy B, a także w żelazo, magnez, mangan, fosfor i wapń. Pietruszka poprawia krążenie, zapobiega tzw. kurzej ślepocie, leczy anemię oraz szkorbut. Zawarty w niej olejek eteryczny pobudza trawienie. Przyprawia się nią sosy, zupy, sałatki. Należy dodawać ją do potraw na końcu, nie w trakcie gotowania, gdyż traci ona wtedy swoje walory smakowe i odżywcze.